Wat een bijbaan als tiener je kind later oplevert

Een zaterdag achter de kassa, ijsjes scheppen in de zomervakantie of met een dienblad tussen volle tafels door laveren: voor veel ouders voelt de eerste baan van hun puber vooral als een manier om een nieuwe telefoon of een festivalticket te bekostigen. Toch blijkt zo'n eerste dienstverband meer op te leveren dan een gevulde spaarrekening. Jongeren die naast school werken, doen vaardigheden op waar ze op latere leeftijd profijt van hebben.

Van verstandiger met geld omgaan tot met meer vertrouwen het woord nemen: hieronder vijf eigenschappen die een tiener met een bijbaan kan ontwikkelen en die vaak lang blijven hangen.

1. Besef van wat geld kost

Een shirt van zestig euro voelt een stuk minder vanzelfsprekend zodra je weet hoeveel uren je daarvoor achter de kassa moet staan. Door te werken ontdekt een tiener dat een salaris niet uit het niets op de rekening verschijnt en dat er keuzes nodig zijn: alles meteen opmaken, of een deel opzij leggen voor iets groters?

Zo raken jongeren eerder vertrouwd met budgetteren en sparen. Dat komt later goed van pas, bijvoorbeeld bij een eerste eigen woning, wanneer blijkt dat huur, boodschappen en verzekeringen nu eenmaal geld kosten.

2. Een beter beeld van wat bij je past

De vraag wat iemand later wil worden, krijgen kinderen al te horen voordat ze weten welke vakken ze op school interessant vinden. Werkervaring kan helpen om daar geleidelijk achter te komen, simpelweg door iets uit te proberen.

Onderwijsdeskundige Christine Sarikas merkt op dat een eerste bijbaan zelden het beroep is dat iemand zijn hele leven houdt. Wel ontdekt een tiener er wat wel en niet bij hem of haar past. Misschien blijkt je kind een natuurlijke hulpvaardigheid te hebben in de omgang met klanten, of komt het er na een paar drukke zaterdagen achter dat een rustiger omgeving toch prettiger voelt. Ook dat is nuttige informatie.

3. Ervaring die op een cv staat

Een bijbaan levert niet alleen loon op, maar ook een staat van dienst. In de Verenigde Staten wegen sommige hogescholen en universiteiten bij hun toelating mee wat scholieren naast hun lessen hebben gedaan; de National Association for College Admission Counseling geeft aan dat werkervaring daarbij een rol kan spelen.

In Nederland verloopt de toelating tot opleidingen via een ander systeem, waardoor een bijbaan hier geen extra punten oplevert. De competenties die een tiener op het werk ontwikkelt, zoals samenwerken, initiatief tonen en verantwoordelijkheid dragen, blijven echter bruikbaar tijdens een studie. Een puber die zelfstandig een lastige klant te woord heeft gestaan, raakt van een groepsopdracht vermoedelijk minder snel in de war.

4. Meer zelfvertrouwen in gesprekken

Thuis levert de vraag hoe het op school was soms niet meer op dan een kort 'prima'. Op het werk moet een tiener ineens hele gesprekken voeren met collega's, klanten en een leidinggevende. Dat is wennen, zeker voor jongeren die volwassenen vooral kennen als ouders, docenten of andere mensen die opdrachten geven.

Jongeren geven zelf aan dat werken hen kan helpen minder verlegen te worden in de omgang met volwassenen. Door regelmatig met uiteenlopende mensen te praten, groeit het zelfvertrouwen. Dat is handig bij sollicitaties, stages en eigenlijk bij elk moment waarop iemand later iets gedaan wil krijgen zonder dat een ouder het woord overneemt.

5. Verantwoordelijkheid en plannen

Thuis valt over een rommelige kamer soms nog te onderhandelen. Bij een werkgever komt een tiener er snel achter dat anderen op hem of haar rekenen. Op tijd verschijnen, taken afmaken en verantwoordelijkheid nemen horen erbij.

Daarnaast moet het werk worden gecombineerd met huiswerk, sport, vrienden en af en toe gewoon niets doen. Dat is een uitdaging, maar juist daardoor leren jongeren plannen en prioriteiten stellen. Die vaardigheden zijn later waardevol bij een studie, een eerste eigen huis of een vaste baan.

Niet elk kind is er op dezelfde leeftijd aan toe

Niet iedere tiener staat te popelen om te gaan werken. De een wil op zijn vijftiende graag eigen geld verdienen, terwijl de ander school en sport al druk genoeg vindt. Belangrijk is dat een bijbaan niet ten koste gaat van slaap, school of ontspanning: jongeren hebben ook tijd nodig om gewoon jong te zijn.

Komt je kind enthousiast thuis met het bericht dat het ergens mag beginnen, dan is trots dus zeker op zijn plaats. Niet alleen vanwege dat eerste loonstrookje, maar ook vanwege alles wat er onderweg wordt geleerd.